Grzejnik ciepły na dole, a zimny u góry, szum lub bulgotanie w rurach, kocioł zgłaszający niskie ciśnienie. To typowy początek sezonu grzewczego. Odpowietrzenie zajmuje kwadrans i wymaga tylko kluczyka za kilka złotych. Ważniejsze jest to, co zrobisz potem: sprawdzenie ciśnienia i odpowiedź na pytanie, skąd w instalacji wzięło się powietrze.
Tekst dotyczy typowej zamkniętej instalacji CO z kotłem gazowym, pompą ciepła albo kotłem z naczyniem przeponowym. W instalacji otwartej (z naczyniem wzbiorczym na strychu) zasady uzupełniania wody są inne.
Objawy zapowietrzenia
| Objaw | Co oznacza |
|---|---|
| Grzejnik zimny u góry, ciepły na dole | powietrze zebrało się w górnej części grzejnika |
| Grzejnik zimny na dole, ciepły u góry | raczej osad (szlam) w dolnej części, a nie powietrze. Odpowietrzanie nie pomoże, potrzebne płukanie instalacji |
| Bulgotanie, szum, „przelewanie się” w rurach i grzejnikach | powietrze krąży z wodą |
| Spadek ciśnienia na manometrze kotła, komunikat błędu ciśnienia | woda ubyła, a jej miejsce mogło zająć powietrze. Patrz kody błędów kotłów gazowych |
| Najwyżej położone grzejniki grzeją słabiej niż na parterze | za mało wody i ciśnienia, żeby wypełnić najwyższe punkty |
Rozróżnienie „zimna góra = powietrze, zimny dół = szlam” podaje Worcester Bosch w poradniku dla użytkowników kotłów.
Kiedy odpowietrzać
- przed sezonem grzewczym albo gdy pojawią się objawy z tabeli,
- po każdym napełnianiu lub uzupełnianiu instalacji: instrukcja kotłów Vaillant atmoTEC/turboTEC plus każe po dolaniu wody odpowietrzyć wszystkie grzejniki i ponownie sprawdzić ciśnienie,
- po pracach hydraulicznych: po wymianie grzejnika, zaworu albo pompy.
Czego potrzebujesz
- kluczyka do odpowietrzania. Część zaworków ma nacięcie na płaski śrubokręt, sprawdź swój grzejnik,
- szmatki lub ręcznika i małego naczynia (kubek, miseczka),
- dostępu do manometru kotła i wiedzy, gdzie jest zawór napełniania (w kotłach dwufunkcyjnych zwykle pod kotłem).
Krok po kroku
1. Sprawdź, które grzejniki trzeba odpowietrzyć
Worcester Bosch zaleca najpierw włączyć ogrzewanie, rozgrzać grzejniki i obejść dom, sprawdzając dłonią górę i dół każdego z nich. Zapisz te, które mają zimną górę.
2. Wyłącz ogrzewanie i poczekaj, aż grzejniki ostygną
Wyłącz grzanie na sterowniku lub kotle, żeby nie pracowała pompa obiegowa. Odczekaj, aż grzejniki ostygną. Bosch ostrzega, że jeśli grzejnik nie ostygnie całkowicie, może wydostać się z niego para i wrząca woda. Przy pracującej pompie powietrze krąży razem z wodą i nie zbiera się pod zaworkiem. Dlatego odpowietrzanie przy włączonym obiegu bywa nieskuteczne i trzeba je powtarzać.
Zawór grzejnika musi być otwarty, żeby woda mogła napłynąć na miejsce powietrza.
3. Odkręć zaworek odpowietrzający
Zaworek jest w górnym rogu grzejnika, zwykle po przeciwnej stronie niż zawór z głowicą. Przyłóż pod niego szmatkę, włóż kluczyk i obróć w lewo (przeciwnie do ruchu wskazówek zegara). Wystarczy niewielki obrót: poradnik Bosch DIY mówi o jednym, najwyżej dwóch obrotach kluczyka. Nie wykręcaj zaworka do końca.
Usłyszysz syczenie, bo uchodzi powietrze. Gdy zamiast powietrza zacznie płynąć równy strumień wody bez bąbelków, zakręć zaworek w prawo. Wystarczy dokręcić z wyczuciem, bez siły.
4. Kolejność: od najniższej kondygnacji w górę
Instrukcje kotłów, z których korzystaliśmy, nie podają obowiązującej kolejności. W poradnikach powtarza się zasada: zacznij od najniższej kondygnacji i idź w górę, a na danej kondygnacji od grzejnika najdalej od kotła. Uzasadnienie: powietrze wędruje do najwyżej położonych punktów, więc pęcherzyki z dołu mogą trafić do grzejników na piętrze, które już odpowietrzyłeś. Ta sama zasada jest w tekście o ciśnieniu w instalacji CO. Jeśli instalacja ma automatyczne odpowietrzniki na pionach lub przy kotle, sprawdź też je (patrz niżej).
5. Sprawdź ciśnienie i uzupełnij wodę
Każde odpowietrzenie to ubytek wody, więc ciśnienie na manometrze spada. Odczytuj je na zimnej instalacji: po rozgrzaniu woda się rozszerza i wskazanie rośnie.
Ile powinno być, określa instrukcja Twojego kotła. Przykład: instrukcja kotłów Vaillant atmoTEC plus i turboTEC plus podaje, że w zimnej instalacji ciśnienie powinno wynosić od 1,0 do 2,0 bar, a poniżej 0,8 bar trzeba dolać wody przed uruchomieniem kotła. W instalacjach wielokondygnacyjnych może być potrzebne wyższe ciśnienie. Ustala to instalator. Wartości orientacyjne według wysokości budynku zebraliśmy w tekście ciśnienie w instalacji CO – ile powinno być. Mieszczą się one w tym przedziale (np. 1,2–1,5 bar w typowym domu z piętrem).
Uzupełnianie według tej samej instrukcji Vaillant:
- Otwórz zawory grzejników lub głowice termostatyczne.
- Powoli otwórz zawór napełniania i obserwuj manometr.
- Zamknij zawór, gdy ciśnienie osiągnie właściwą wartość.
- Odpowietrz wszystkie grzejniki.
- Sprawdź ciśnienie jeszcze raz i w razie potrzeby dolej wody.
Zawór napełniania domknij dokładnie: nieszczelny potrafi z czasem podnieść ciśnienie aż do zadziałania zaworu bezpieczeństwa. Nie dolewaj też „na zapas”. Woda rozszerza się przy grzaniu i zbyt wysokie ciśnienie na zimno może po rozgrzaniu dojść do nastawy zaworu bezpieczeństwa.
6. Włącz ogrzewanie i sprawdź efekt
Włącz grzanie i po rozgrzaniu sprawdź, czy odpowietrzone grzejniki są ciepłe na całej powierzchni (tak kończy procedurę Worcester Bosch). Świeżo napełniona instalacja oddaje rozpuszczone w wodzie powietrze przez pewien czas. Odpowietrzanie po kilku dniach to więc nic niepokojącego.
Automatyczne odpowietrzniki
W wielu instalacjach są automatyczne odpowietrzniki pływakowe: na kotle, przy pompie, na rozdzielaczach, w najwyższych punktach pionów. Instrukcja Caleffi (seria 5026/5027) opisuje zasady wspólne dla większości takich odpowietrzników:
- montuje się je pionowo, w miejscach, gdzie zbiera się powietrze: na separatorach powietrza, rozdzielaczach, pionach,
- w czasie pracy kapturek ma być odkręcony o jeden obrót. Powietrze uchodzi wtedy małym otworem w kapturku. Szybkie, mocne odkręcanie może wprowadzić zanieczyszczenia do mechanizmu,
- dokręcenie kapturka do oporu wyłącza odpowietrznik,
- przy napełnianiu instalacji kapturek powinien być zamknięty, żeby brud nie dostał się do mechanizmu,
- wersja z zaworkiem zwrotnym (seria 5027) pozwala wymienić odpowietrznik bez spuszczania wody,
- odpowietrznik nie wymaga serwisu, ale trzeba go okresowo oglądać. Ślady korozji lub wycieku oznaczają wymianę.
Jeśli spod kapturka kapie woda, zwykle zabrudzenie blokuje pływak. To nie jest „normalne odpowietrzanie”. Zakręcony na stałe kapturek wyłącza z kolei całe automatyczne odpowietrzanie i powietrze zostaje w instalacji.
Kiedy problemem jest naczynie wzbiorcze
Naczynie przeponowe przejmuje przyrost objętości wody przy grzaniu. Gdy traci gaz w poduszce albo ma przebitą membranę, objawy łatwo pomylić z zapowietrzeniem lub wyciekiem:
- ciśnienie mocno rośnie przy grzaniu i mocno spada po ostygnięciu,
- zawór bezpieczeństwa okresowo zrzuca wodę, a Ty potem dolewasz wodę i znowu odpowietrzasz,
- ciśnienie trzeba uzupełniać regularnie, choć nigdzie nie widać wycieku.
Test membrany według instrukcji obsługi naczyń Reflex: krótko naciśnij zaworek gazowy naczynia (wentyl jak w oponie). Jeśli wypływa woda, membrana jest nieszczelna. Naczynie z membraną niewymienną trzeba wymienić, a w naczyniu z membraną wymienną wymienia się membranę.
Ciśnienie wstępne sprawdza się na naczyniu odciętym od instalacji i opróżnionym po stronie wody. Inaczej manometr pokaże ciśnienie instalacji, a nie poduszki. Reflex podaje dla instalacji grzewczych wzór na minimalne ciśnienie wstępne: ciśnienie statyczne instalacji plus 0,2 bar (dla typowych instalacji do 100°C). Po korekcie nową wartość zapisuje się na tabliczce naczynia. Dobór i ustawianie naczynia opisujemy w tekście naczynie wzbiorcze – dobór i tabele.
Kiedy samo odpowietrzanie nie wystarczy
| Sytuacja | Prawdopodobna przyczyna | Co dalej |
|---|---|---|
| Ten sam grzejnik zapowietrza się co kilka dni | zasysanie powietrza (np. za niskie ciśnienie w najwyższym punkcie) albo nieszczelność | sprawdź ciśnienie na zimno, wezwij instalatora |
| Trzeba co tydzień dolewać wody | wyciek: zawór bezpieczeństwa, złączki, wymiennik | zob. ciśnienie w instalacji CO |
| Grzejnik zimny na dole mimo odpowietrzenia | szlam, osady | płukanie instalacji, filtr magnetyczny |
| Grzejnik zimny w całości | zakręcony zawór, zablokowana głowica, źle ustawiona nastawa | zob. nastawy zaworów termostatycznych |
| Ciśnienie skacze przy grzaniu, zawór bezpieczeństwa kapie | naczynie wzbiorcze | test membrany i ciśnienia wstępnego |
Najczęstsze pytania
Czy odpowietrzać grzejnik na gorąco?
Nie. Producenci kotłów (Worcester Bosch) zalecają wyłączyć ogrzewanie i odczekać, aż grzejniki ostygną. Gorąca woda pod ciśnieniem może poparzyć, a przy pracującej pompie powietrze nie zbiera się w grzejniku.
Ile wody wypuścić przy odpowietrzaniu?
Tylko tyle, aż zamiast powietrza popłynie równy strumień wody. Nie ma sensu „przepłukiwać” grzejnika przez zaworek. Każdy kubek wody to spadek ciśnienia, który potem trzeba uzupełnić.
Ciśnienie po odpowietrzeniu spadło poniżej 1 bara – czy to problem?
Uzupełnij je do wartości z instrukcji kotła. W przykładzie Vaillant przedział na zimno to 1,0–2,0 bar, a poniżej 0,8 bar trzeba dolać wody przed uruchomieniem. Kocioł przy zbyt niskim ciśnieniu blokuje się błędem, w tych modelach Vaillant jest to F.22.
Jak odpowietrzyć ogrzewanie podłogowe?
Podłogówkę odpowietrza się na rozdzielaczu (ręczne lub automatyczne odpowietrzniki na belkach), a nie w pętlach. Zasady są te same: obieg wyłączony, potem kontrola ciśnienia.
Źródła
- Vaillant – instrukcja obsługi atmoTEC plus / turboTEC plus (ciśnienie 1,0–2,0 bar na zimno, dolewanie poniżej 0,8 bar, napełnianie i odpowietrzanie)
- Worcester Bosch – How to bleed a radiator
- Bosch DIY – How to bleed a radiator in 7 steps
- Caleffi – instrukcja automatycznego odpowietrznika serii 5026/5027
- Reflex – instrukcja obsługi i konserwacji naczyń przeponowych (test membrany, ciśnienie wstępne)
- Appliances Direct – How to bleed a radiator (kolejność: parter, od grzejnika najdalej od kotła)