Tabela tolerancji H7, g6, k6, m6 – odchyłki w µm dla średnic 1–500 mm (ISO 286)

Ta ściąga to gotowe tablice odchyłek granicznych wg ISO 286-1 (dawna PN-EN 20286) dla najczęściej używanych klas: otworów H6, H7, H8, H9, H11 oraz wałków g6, h6, h7, js6, k6, m6, n6, p6, f7, e8, d9. Wszystkie wartości podano w mikrometrach (µm, 1 µm = 0,001 mm) w układzie „odchyłka górna / odchyłka dolna". Zakresy średnic są takie jak w normie (granica górna włącznie), a dane pochodzą z tej samej bazy, z której korzysta nasz kalkulator pasowań ISO 286 — jeśli potrzebujesz konkretnej średnicy, a nie zakresu, kalkulator poda odchyłki i wymiary graniczne od razu w mm.

Jak czytać: Ø40 H7 → z tabeli otworów, zakres 30–50: +25 / 0 → otwór może mieć od 40,000 do 40,025 mm. Ø40 k6 → zakres 30–50: +18 / +2 → wałek od 40,002 do 40,018 mm. Teorię (klasy IT, litery, luz i wcisk) tłumaczy osobny poradnik o tolerancjach i pasowaniach.

Tolerancje podstawowe IT (szerokość pola tolerancji, µm)

Klasa IT mówi tylko, jak szerokie jest pole tolerancji — nie gdzie leży. IT6 to typowa dokładność szlifowanych wałków, IT7 dokładnych otworów (rozwiercanych, wytaczanych), IT8–IT9 toczenia dokładnego, IT11 wymiarów swobodnych.

Średnica (mm)	IT6	IT7	IT8	IT9	IT11
do 3	6	10	14	25	60
3–6	8	12	18	30	75
6–10	9	15	22	36	90
10–18	11	18	27	43	110
18–30	13	21	33	52	130
30–50	16	25	39	62	160
50–80	19	30	46	74	190
80–120	22	35	54	87	220
120–180	25	40	63	100	250
180–250	29	46	72	115	290
250–315	32	52	81	130	320
315–400	36	57	89	140	360
400–500	40	63	97	155	400

Otwory H6, H7, H8, H9, H11 (odchyłka górna / dolna, µm)

Otwór H zawsze zaczyna się od zera i idzie w plus — to układ stałego otworu, w którym pracuje większość warsztatów. Najpopularniejsza klasa to H7 (łożyska, tuleje, kołki).

Średnica (mm)	H6	H7	H8	H9	H11
do 3	+6 / 0	+10 / 0	+14 / 0	+25 / 0	+60 / 0
3–6	+8 / 0	+12 / 0	+18 / 0	+30 / 0	+75 / 0
6–10	+9 / 0	+15 / 0	+22 / 0	+36 / 0	+90 / 0
10–18	+11 / 0	+18 / 0	+27 / 0	+43 / 0	+110 / 0
18–30	+13 / 0	+21 / 0	+33 / 0	+52 / 0	+130 / 0
30–50	+16 / 0	+25 / 0	+39 / 0	+62 / 0	+160 / 0
50–80	+19 / 0	+30 / 0	+46 / 0	+74 / 0	+190 / 0
80–120	+22 / 0	+35 / 0	+54 / 0	+87 / 0	+220 / 0
120–180	+25 / 0	+40 / 0	+63 / 0	+100 / 0	+250 / 0
180–250	+29 / 0	+46 / 0	+72 / 0	+115 / 0	+290 / 0
250–315	+32 / 0	+52 / 0	+81 / 0	+130 / 0	+320 / 0
315–400	+36 / 0	+57 / 0	+89 / 0	+140 / 0	+360 / 0
400–500	+40 / 0	+63 / 0	+97 / 0	+155 / 0	+400 / 0

Wałki g6, h6, h7, js6, k6, m6, n6, p6 (odchyłka górna / dolna, µm)

Litery od g w dół dają luz, h kończy się dokładnie na zerze, js jest symetryczne, a k, m, n, p leżą coraz wyżej nad zerem — z otworem H7 dają kolejno pasowania mieszane (k6, m6), lekko ciasne (n6) i wciskowe (p6). Wartości ujemne oznaczone są znakiem „−".

Średnica (mm)	g6	h6	h7	js6	k6	m6	n6	p6
do 3	−2 / −8	0 / −6	0 / −10	+3 / −3	+6 / 0	+8 / +2	+10 / +4	+12 / +6
3–6	−4 / −12	0 / −8	0 / −12	+4 / −4	+9 / +1	+12 / +4	+16 / +8	+20 / +12
6–10	−5 / −14	0 / −9	0 / −15	+4,5 / −4,5	+10 / +1	+15 / +6	+19 / +10	+24 / +15
10–18	−6 / −17	0 / −11	0 / −18	+5,5 / −5,5	+12 / +1	+18 / +7	+23 / +12	+29 / +18
18–30	−7 / −20	0 / −13	0 / −21	+6,5 / −6,5	+15 / +2	+21 / +8	+28 / +15	+35 / +22
30–50	−9 / −25	0 / −16	0 / −25	+8 / −8	+18 / +2	+25 / +9	+33 / +17	+42 / +26
50–80	−10 / −29	0 / −19	0 / −30	+9,5 / −9,5	+21 / +2	+30 / +11	+39 / +20	+51 / +32
80–120	−12 / −34	0 / −22	0 / −35	+11 / −11	+25 / +3	+35 / +13	+45 / +23	+59 / +37
120–180	−14 / −39	0 / −25	0 / −40	+12,5 / −12,5	+28 / +3	+40 / +15	+52 / +27	+68 / +43
180–250	−15 / −44	0 / −29	0 / −46	+14,5 / −14,5	+33 / +4	+46 / +17	+60 / +31	+79 / +50
250–315	−17 / −49	0 / −32	0 / −52	+16 / −16	+36 / +4	+52 / +20	+66 / +34	+88 / +56
315–400	−18 / −54	0 / −36	0 / −57	+18 / −18	+40 / +4	+57 / +21	+73 / +37	+98 / +62
400–500	−20 / −60	0 / −40	0 / −63	+20 / −20	+45 / +5	+63 / +23	+80 / +40	+108 / +68

Wałki luźne f7, e8, d9 (odchyłka górna / dolna, µm)

Klasy dla elementów, które mają się swobodnie obracać lub przesuwać: łożyska ślizgowe (f7), prowadnice i wałki wolnoobrotowe (e8), duże luzy przy zabrudzeniu lub rozszerzalności cieplnej (d9).

Średnica (mm)	f7	e8	d9
do 3	−6 / −16	−14 / −28	−20 / −45
3–6	−10 / −22	−20 / −38	−30 / −60
6–10	−13 / −28	−25 / −47	−40 / −76
10–18	−16 / −34	−32 / −59	−50 / −93
18–30	−20 / −41	−40 / −73	−65 / −117
30–50	−25 / −50	−50 / −89	−80 / −142
50–80	−30 / −60	−60 / −106	−100 / −174
80–120	−36 / −71	−72 / −126	−120 / −207
120–180	−43 / −83	−85 / −148	−145 / −245
180–250	−50 / −96	−100 / −172	−170 / −285
250–315	−56 / −108	−110 / −191	−190 / −320
315–400	−62 / −119	−125 / −214	−210 / −350
400–500	−68 / −131	−135 / −232	−230 / −385

Pasowania z otworem H7 – luz i wcisk (µm)

Najczęściej stosowane pasowania w układzie stałego otworu. Podane wartości to skrajne przypadki: najmniejszy i największy luz albo wcisk, jaki może wyjść z połączenia części wykonanych na granicach tolerancji. „luz X / wcisk Y" oznacza pasowanie mieszane — konkretna para może dać albo niewielki luz, albo niewielki wcisk.

Średnica (mm)	H7/g6	H7/h6	H7/k6	H7/m6	H7/n6	H7/p6
do 3	luz 2…18	luz 0…16	luz 10 / wcisk 6	luz 8 / wcisk 8	luz 6 / wcisk 10	luz 4 / wcisk 12
3–6	luz 4…24	luz 0…20	luz 11 / wcisk 9	luz 8 / wcisk 12	luz 4 / wcisk 16	wcisk 0…20
6–10	luz 5…29	luz 0…24	luz 14 / wcisk 10	luz 9 / wcisk 15	luz 5 / wcisk 19	wcisk 0…24
10–18	luz 6…35	luz 0…29	luz 17 / wcisk 12	luz 11 / wcisk 18	luz 6 / wcisk 23	wcisk 0…29
18–30	luz 7…41	luz 0…34	luz 19 / wcisk 15	luz 13 / wcisk 21	luz 6 / wcisk 28	wcisk 1…35
30–50	luz 9…50	luz 0…41	luz 23 / wcisk 18	luz 16 / wcisk 25	luz 8 / wcisk 33	wcisk 1…42
50–80	luz 10…59	luz 0…49	luz 28 / wcisk 21	luz 19 / wcisk 30	luz 10 / wcisk 39	wcisk 2…51
80–120	luz 12…69	luz 0…57	luz 32 / wcisk 25	luz 22 / wcisk 35	luz 12 / wcisk 45	wcisk 2…59
120–180	luz 14…79	luz 0…65	luz 37 / wcisk 28	luz 25 / wcisk 40	luz 13 / wcisk 52	wcisk 3…68
180–250	luz 15…90	luz 0…75	luz 42 / wcisk 33	luz 29 / wcisk 46	luz 15 / wcisk 60	wcisk 4…79
250–315	luz 17…101	luz 0…84	luz 48 / wcisk 36	luz 32 / wcisk 52	luz 18 / wcisk 66	wcisk 4…88
315–400	luz 18…111	luz 0…93	luz 53 / wcisk 40	luz 36 / wcisk 57	luz 20 / wcisk 73	wcisk 5…98
400–500	luz 20…123	luz 0…103	luz 58 / wcisk 45	luz 40 / wcisk 63	luz 23 / wcisk 80	wcisk 5…108

Do czego które pasowanie:

Pasowanie	Charakter	Typowe zastosowanie
H7/f7	luźne, wyraźny luz	łożyska ślizgowe, wałki w tulejach smarowanych
H7/g6	luźne, minimalny luz	precyzyjne prowadzenie: tłoczki, trzpienie, elementy przesuwne
H7/h6	suwliwe (luz od zera)	części montowane ręcznie, centrowanie, kołnierze
H7/js6	mieszane, prawie zerowe	koła zębate zdejmowane, tuleje ustalające
H7/k6	mieszane, lekki wcisk	najczęstsze pasowanie wewnętrznego pierścienia łożyska tocznego na wałku, sprzęgła
H7/m6	mieszane, wcisk dominuje	koła pasowe, kołki ustalające — montaż młotkiem miękkim
H7/n6	lekko ciasne	wieńce, tuleje osadzane na stałe — prasa ręczna
H7/p6	ciasne (wciskowe)	tuleje w korpusach, kołki wciskane — prasa, przenoszą mały moment

Częste pytania

Co oznacza tolerancja k6?

Pole tolerancji wałka leżące tuż nad linią zerową (odchyłka dolna od 0 do +5 µm zależnie od średnicy, górna = dolna + IT6). Z otworem H7 daje pasowanie mieszane: w najgorszym przypadku minimalny luz, w najlepszym niewielki wcisk. To dlatego wałki pod łożyska toczne wykonuje się zwykle w k6 lub k5 — pierścień wewnętrzny siedzi bez luzu, ale da się zdjąć.

Co oznacza tolerancja m6?

Pole tolerancji wyżej niż k6 (odchyłka dolna od +2 do +23 µm). Z H7 nadal jest to pasowanie mieszane, ale wcisk zdarza się częściej i jest większy — części montuje się młotkiem z miękką wkładką albo lekką prasą i nie liczy się na demontaż ręczny.

Czym różni się H7 od h7?

Wielka litera to otwór, mała — wałek. Oba mają tę samą szerokość pola (IT7), ale H7 leży nad zerem (otwór od wymiaru nominalnego w górę), a h7 pod zerem (wałek od nominalnego w dół). Pasowanie H7/h7 to typowe „suwliwe" — od luzu zerowego do sumy obu tolerancji.

Jak odczytać tolerancję dla średnicy dokładnie 50 mm?

Zakresy w tabelach obejmują górną granicę włącznie: Ø50 należy do zakresu 30–50, a Ø50,5 już do 50–80. To częsty błąd — dla wałka Ø50 k6 poprawnie jest +18 / +2, a nie +21 / +2.

Skąd wziąć klasy, których nie ma w tabeli (np. H12, r6, s6)?

To klasy rzadsze: H12–H14 dotyczą wymiarów swobodnych (dla nich stosuje się raczej tolerancje ogólne wg ISO 2768), a r6/s6/u6 to mocne pasowania skurczowe, których nie da się rozłączyć bez zniszczenia — dobiera się je z pełnych tablic ISO 286-2 do konkretnego zastosowania. Na potrzeby warsztatu pokrycie z tej ściągi wystarcza w ponad 90% przypadków.

Czy tabele dotyczą też wymiarów innych niż średnice?

Tak — ISO 286 opisuje „wymiary walcowe", ale te same wartości stosuje się do wymiarów płaskich (szerokość wpustu, rowka, grubość płytki). Litera nadal mówi: wielka = element obejmujący (rowek), mała = element obejmowany (wpust).

Podsumowanie

Trzy liczby, które warto znać na pamięć dla najczęstszej średnicy 30–50 mm: H7 = +25/0, g6 = −9/−25, k6 = +18/+2. Reszta to ta sama logika przesunięta o wartości z tabeli. Gdy w grę wchodzi konkretna średnica i chcesz wymiary graniczne w milimetrach — kalkulator pasowań ISO 286 policzy je z tych samych danych. Twardość materiału pod pasowanie wciskowe sprawdzisz w ściądze skale twardości HRC/HB/HV, a momenty dokręcania śrub w połączeniu — w tabeli momentów.